Bitcoin hakkında en sık duyulan bilgilerden biri toplam arzının 21 milyon BTC ile sınırlandırılmış olmasıdır. Bu özellik, Bitcoin'i merkezi para sistemlerinden ayıran en önemli ekonomik özelliklerden biri olarak görülüyor. Yeni Bitcoin'lerin üretimi önceden belirlenmiş kurallara bağlı ve merkezî bir kurumun istediği zaman arzı artırması mümkün değil.

Fakat Bitcoin'in arz hikâyesi yalnızca “21 milyon coin var” cümlesinden ibaret değil. Çünkü bir tarafta yeni Bitcoin'ler üretilmeye devam ederken diğer tarafta bazı coinler yıllarca hareket etmiyor, bazıları ise özel anahtarların kaybolması nedeniyle fiilen erişilemez hale gelebiliyor.

Bu nedenle Bitcoin'i anlamak için iki farklı soruyu birbirinden ayırmak gerekiyor: Bitcoin'in protokolüne göre arz ne kadar artıyor ve piyasada gerçekten kullanılabilir durumda kaç Bitcoin bulunuyor?

Bu iki rakam aynı şey değil.

Enflasyon Nedir?

Ekonomide enflasyon kavramı yalnızca para arzındaki artış anlamına gelmiyor; genel olarak mal ve hizmet fiyatlarının zaman içinde yükselmesini ifade ediyor. Para arzındaki artış ise enflasyon üzerinde etkili olabilecek faktörlerden biri.

Kripto para piyasasında ise “enflasyon” kelimesi çoğu zaman yeni coinlerin toplam arza eklenme oranını anlatmak için kullanılıyor. Bitcoin açısından bu oran oldukça kolay hesaplanabiliyor çünkü yeni Bitcoin üretimi protokol tarafından önceden belirlenmiş durumda.

Her blokta madenciye verilen ödül belirli aralıklarla yarıya indiriliyor. Bitcoin'in mevcut blok ödülü 3,125 BTC ve bir sonraki halving sonrasında bu miktarın 1,5625 BTC'ye düşmesi bekleniyor. Halving yaklaşık her 210.000 blokta, yani ortalama dört yılda bir gerçekleşiyor.

Dolayısıyla Bitcoin'in yeni arz artış oranı zaman içinde sürekli düşüyor.

Bitcoin'in İlk Yıllarında Enflasyon Çok Daha Yüksekti

Bitcoin'in ilk dönemlerinde yeni coin üretim hızı bugünkünden çok daha yüksekti. Ağın başladığı 2009 yılında her blok için 50 BTC ödül veriliyordu.

Bu miktar daha sonra 25 BTC'ye, 12,5 BTC'ye ve 6,25 BTC'ye düşürüldü. 2024'te gerçekleşen dördüncü halving ile blok ödülü 3,125 BTC seviyesine indi. Bir sonraki halvingin 2028 civarında gerçekleşmesi ve blok ödülünü 1,5625 BTC'ye indirmesi bekleniyor.

Bu mekanizma nedeniyle Bitcoin'in parasal arz artışı ilk yıllara kıyasla dramatik biçimde yavaşlamış durumda.

Yaklaşık 144 blokun günlük olarak üretildiği varsayımıyla mevcut 3,125 BTC blok ödülü yılda kabaca 164 bin yeni Bitcoin üretimine karşılık geliyor. Yaklaşık 20 milyon BTC'lik mevcut dolaşımdaki arz üzerinden bakıldığında bu, kabaca %0,8 civarında yıllık yeni arz artışı anlamına geliyor. Gerçek oran blok üretim hızına ve o andaki toplam arza bağlı olarak değişiyor.

Burada önemli olan nokta, bu oranın Bitcoin fiyatının veya satın alma gücünün yıllık enflasyonu olmadığıdır. Bu, Bitcoin arzının yeni üretim nedeniyle büyüme oranıdır.

Halving Bitcoin'in Arzını Nasıl Değiştiriyor?

Bitcoin'in ekonomik tasarımındaki en önemli mekanizmalardan biri halving.

Her 210.000 blokta madencilerin blok başına aldığı yeni Bitcoin miktarı yarıya indiriliyor. Böylece piyasaya yeni giren Bitcoin miktarı da zaman içinde azalıyor. Bitcoin'in toplam arzı 21 milyon sınırına yaklaşırken yeni üretim giderek küçülüyor ve blok ödülünün yaklaşık 2140 civarında sıfıra ulaşması bekleniyor.

Bu yapı Bitcoin'e önemli bir özellik kazandırıyor: gelecekte ne kadar yeni Bitcoin üretileceği büyük ölçüde önceden hesaplanabiliyor.

Geleneksel para sistemlerinde para arzı merkez bankalarının ve finansal sistemin kararlarıyla değişebilirken, Bitcoin'de yeni arzın temel takvimi protokol kuralları tarafından belirleniyor.

21 Milyon Bitcoin'in Tamamı Gerçekten Kullanılabilir mi?

İşte Bitcoin'in arz hikâyesindeki daha ilginç soru burada ortaya çıkıyor.

21 milyon BTC, Bitcoin'in ulaşabileceği teorik maksimum arzı ifade ediyor. Ancak teorik toplam arz ile ekonomik olarak erişilebilir arz aynı olmak zorunda değil.

Bazı Bitcoin sahipleri özel anahtarlarını kaybetmiş olabilir. Bazı cüzdanların yedekleri artık bulunmuyor olabilir. Bazı sahipler hayatını kaybetmiş ve varlıklarına erişim sağlayacak bilgiler mirasçılara ulaşmamış olabilir.

Bu durumlarda Bitcoin blockchain üzerinde görünmeye devam eder, fakat özel anahtar olmadan harcanamaz.

Dolayısıyla “blockchain üzerinde bulunuyor” ile “ekonomik olarak kullanılabilir durumda” aynı anlama gelmiyor.

Milyonlarca Bitcoin Neden Yıllardır Hareket Etmiyor?

Zincir üstü veriler bu ayrımı daha da ilginç hale getiriyor.

Glassnode'un güncel verisine göre 10 yıldan uzun süredir son kez hareket etmiş Bitcoin miktarı yaklaşık 3,5 milyon BTC seviyesinde. Bu, Bitcoin arzının önemli bir bölümünün çok uzun süredir zincir üzerinde hareket etmediğini gösteriyor.

Ancak bu 3,5 milyon BTC'nin tamamını kayıp kabul etmek yanlış olur.

Bir yatırımcı Bitcoin'ini on yıldan uzun süre hiç hareket ettirmemiş olabilir. Bu durumda coinler “hareketsiz”dir ancak kayıp değildir. Aynı şekilde büyük bir kurumsal yatırımcı veya uzun vadeli yatırımcı da Bitcoin'lerini yıllarca aynı saklama yapısında tutabilir.

Bu nedenle zincir üstü veriler bize coinlerin ne kadar süredir hareket etmediğini gösterebilir; fakat özel anahtar sahibinin coinlere erişip erişemediğini kesin olarak söyleyemez.

Kayıp Bitcoinler Gerçekten Arzı Azaltıyor mu?

Eğer bir Bitcoin'in özel anahtarı kalıcı olarak kaybedilmişse, bu coin protokol açısından hâlâ toplam arzın parçasıdır. Ancak ekonomik açıdan harcanamadığı için piyasaya yeniden sunulabilecek bir varlık olmaktan çıkar.

Bu nedenle kayıp Bitcoinleri “Bitcoin arzını teknik olarak azaltıyor” şeklinde ifade etmek yerine “ekonomik olarak kullanılabilir arzı azaltabilir” demek daha doğru.

Bu ayrım küçük gibi görünse de Bitcoin ekonomisini anlamak açısından oldukça önemli.

21 milyon sınırı değişmezken, bu 21 milyonun tamamına erişilebilmesi garanti edilmiyor.

Bitcoin'in Gerçek Enflasyonu Negatif Olabilir mi?

Burada sık yapılan bir kavram hatası bulunuyor.

Yeni Bitcoin'ler üretilmeye devam ederken bazı eski Bitcoin'lerin erişilemez hale gelmesi, ekonomik olarak dolaşımdaki veya kullanılabilir arz üzerinde daraltıcı bir etki oluşturabilir. Ancak bu durum Bitcoin'in protokol düzeyindeki arz enflasyonunu negatif yapmaz.

Çünkü protokol hâlâ yeni Bitcoin üretmeye devam ediyor.

Daha doğru ifade şu olur: Bitcoin'de brüt yeni arz artışı pozitifken, ekonomik olarak erişilebilir arzın büyümesi kayıp ve hareketsiz coinlerin davranışına bağlı olarak daha düşük olabilir.

Eğer erişilemez hale gelen Bitcoin miktarı belirli bir dönemde yeni üretilen Bitcoin miktarından fazla olursa, piyasada kullanılabilir olduğu düşünülen arzın daralması mümkün olabilir. Fakat bunu doğrudan “Bitcoin negatif enflasyona girdi” şeklinde tanımlamak, enflasyon kavramını gereğinden fazla basitleştirir.

Altın ile Bitcoin Arasındaki Fark

Bitcoin'in kayıp coinler konusunda altından önemli bir farkı bulunuyor.

Altın fiziksel bir varlık olduğu için kaybolan altının bir gün yeniden bulunması mümkündür. Bir kasa, gemi enkazı veya eski bir maden yeniden keşfedildiğinde daha önce piyasadan çıkmış olduğu düşünülen altın tekrar ekonomik dolaşıma girebilir.

Bitcoin'de ise durum farklıdır.

Özel anahtar kalıcı olarak kaybedilmişse, Bitcoin blockchain üzerinde görünmeye devam etse bile geçerli bir imza üretilemediği için harcanamaz. Ağın bu coinlerin sahibini değiştirecek bir merkezi mekanizması bulunmuyor.

Bu nedenle Bitcoin'in kıtlığı yalnızca 21 milyonluk protokol sınırından değil, erişilebilir arzın zaman içinde değişebilmesinden de etkileniyor.

ETF'ler Bitcoin'in Kullanılabilir Arzını Değiştiriyor mu?

Spot Bitcoin ETF'lerinin büyümesi de arzın nasıl kullanıldığı konusundaki tartışmayı değiştirdi.

Bir spot Bitcoin ETF'sinin varlıkları arasında gerçekten Bitcoin bulunabiliyor ve bu Bitcoinler bir saklama kuruluşu tarafından fon adına tutuluyor. Örneğin ABD'deki bazı spot Bitcoin ETF'lerinin resmi dosyalarında fon varlıklarının esas olarak bir saklama kuruluşunda tutulan Bitcoin'den oluştuğu açıkça belirtiliyor.

Ancak burada “ETF'lerde tutulan Bitcoinler dolaşımdan çıkıyor” demek de fazla kesin olur.

Bu Bitcoinler kayıp değil ve gerektiğinde fon yapısına bağlı olarak hareket ettirilebilir. Daha doğru ifade, bu tür kurumsal saklamanın Bitcoin'in hangi bölümünün piyasada aktif olarak alınıp satılmaya hazır olduğunu etkileyebileceğidir.

Dolayısıyla toplam arz ile likit arz arasındaki fark, Bitcoin piyasasının fiyat oluşumunu anlamak açısından giderek daha önemli hale geliyor.

Arzın Görünmeyen Hikâyesi

Bitcoin'e yalnızca 21 milyonluk sabit bir sayı olarak bakıldığında hikâyenin önemli bir bölümü gözden kaçıyor.

Bir tarafta her blokla birlikte yeni Bitcoin'ler üretiliyor. Halving mekanizması bu üretim hızını sürekli azaltıyor. Diğer tarafta bazı Bitcoinler uzun yıllardır hareket etmiyor, bazıları ise özel anahtarların kaybolması nedeniyle fiilen erişilemez hale gelmiş olabilir.

Bu nedenle Bitcoin piyasasındaki gerçek arz dinamiklerini anlamak için en az üç farklı kavrama bakmak gerekiyor: toplam protokol arzı, yeni Bitcoin üretim oranı ve ekonomik olarak erişilebilir veya likit arz.

Bu üç kavram birbirinden farklı olduğu için “Bitcoin'in enflasyonu kaç?” sorusunun da tek bir cevabı yok.

Eğer yalnızca yeni Bitcoin üretimini soruyorsak, mevcut blok ödülü üzerinden yıllık yeni arz artışı kabaca %0,8 civarında. Eğer piyasada gerçekten işlem görmeye hazır Bitcoin miktarını soruyorsak, cevap çok daha karmaşık hale geliyor.

21 Milyonluk Hikâyenin Ötesi

Bitcoin'in 21 milyonluk arz sınırı önemli, ancak Bitcoin ekonomisinin tamamını açıklamıyor.

Asıl ilginç soru, bu 21 milyon Bitcoin'in zaman içinde nasıl dağıldığı ve ne kadarının gerçekten ekonomik olarak erişilebilir kaldığı.

Milyonlarca Bitcoin uzun yıllardır hareket etmiyor. Bir kısmı uzun vadeli yatırımcıların elinde olabilir, bir kısmı kurumsal saklamada tutulabilir, bir kısmı ise gerçekten kaybedilmiş olabilir. Blockchain bu coinlerin hareket geçmişini gösterebilir, ancak sahiplerinin niyetini veya özel anahtarlarına erişip erişemediğini kesin olarak açıklayamaz.

Bu yüzden Bitcoin'in gelecekteki arz hikâyesini yalnızca “21 milyon BTC olacak” cümlesiyle açıklamak yetersiz kalıyor.

Belki de asıl soru “Kaç Bitcoin var?” değil. “Kaç Bitcoin gerçekten kullanılabilir durumda?”

Bitcoin'in ekonomik hikâyesinin bilinmeyen tarafı, belki de tam olarak bu sorunun cevabında saklı.

Editör Notu

Bitcoin'in 21 milyonluk sınırı protokolün maksimum arzını ifade ederken, piyasada gerçekten erişilebilir olan Bitcoin miktarı farklı olabilir. Kayıp özel anahtarlar, uzun vadeli saklama davranışı, kurumsal saklama ve halving mekanizması arz dinamiklerini farklı şekillerde etkiler. Bu nedenle “Bitcoin'in gerçek enflasyonu” değerlendirilirken protokol tarafından üretilen yeni arz ile ekonomik olarak kullanılabilir arzın birbirinden ayrılması gerekir.