Blokzincir ağları, kimin yeni bir blok ekleyeceğine ve işlemlerin geçerli sayılacağına nasıl karar verir? Bu soruya verilen yanıta “mutabakat mekanizması” denir. En bilinen iki yöntem iş kanıtı (Proof of Work) ve hisse kanıtı (Proof of Stake) yöntemleridir. Bu yazı ikisinin nasıl çalıştığını, hangi durumlarda güçlü ya da zayıf kaldığını sade bir dille karşılaştırır.

Kısa Cevap

İş kanıtında ağı güvende tutan şey harcanan hesaplama gücüdür. Hisse kanıtında ise ağa kilitlenen ve kural ihlalinde kaybedilebilecek varlıktır. İş kanıtı daha eski ve daha sınanmış bir yöntemdir; hisse kanıtı ise daha az enerji kullanır ve katılımı kolaylaştırmayı hedefler. İkisinin de bedeli vardır; hangisinin “daha iyi” olduğu, ağın önceliklerine bağlıdır.

Karşılaştırma Tablosu

İş Kanıtı Nasıl Çalışır?

Madenciler, bir bloğun geçerli sayılması için belirli bir koşulu sağlayan sonucu bulmaya çalışır. Bunun tek pratik yolu deneme yanılmadır; sonuç bulunduktan sonra ise diğer düğümler bunu kolayca doğrulayabilir. Bir işlemin içeriği değiştirilirse sonuç tamamen farklı çıkar, bu yüzden kurcalama fark edilir.

Zincirin geçmişini yeniden yazmak isteyen bir saldırganın, diğer herkesten daha hızlı blok çözmesi gerekir. Ethereum'un dokümanları bunun ağ gücünün yarısından fazlasına (%51) sahip olmayı gerektirdiğini ve bu gücün maliyetinin kazancı aşabileceğini belirtir.

Hisse Kanıtı Nasıl Çalışır?

Hisse kanıtında doğrulayıcılar, ağın akıllı sözleşmesine varlık yatırır. Ethereum'da bu miktar 32 ETH'dir. Her zaman dilimi için rastgele bir blok önerici seçilir; rastgele seçilen bir komite ise bloğun geçerli olup olmadığına oy verir. Toplam kilitli ETH'nin en az üçte ikisini temsil eden oylar bir kontrol noktasını destekliyorsa, o nokta kesinleşir.

Kural ihlali yapan doğrulayıcı cezalandırılır. Ethereum'un dokümanlarına göre tek başına cezalandırılan bir doğrulayıcı stake'inin %0,1'inden azını kaybeder. Aynı dönemde çok sayıda doğrulayıcı cezalandırılırsa kayıp stake'in tamamına kadar çıkabilir. Doğrulayıcının görevini yapmaması ise ödül kaybı ve küçük cezalar doğurur.

Enerji Kullanımı

Ethereum iş kanıtını kullandığı dönemin sonunda, madenciler yılda yaklaşık 70 TWh enerji harcıyordu. Ethereum'un sayfası bu rakamı 18 Temmuz 2022 tarihli Digiconomist verisine dayandırır ve Çekya'nın tüketimiyle kıyaslar. Hisse kanıtında büyük çaplı hesaplama harcaması olmadığı için enerji tüketimi çok daha düşüktür. Bitcoin hâlâ iş kanıtı kullanır; Bitcoin'in resmî sayfası, güvenli bir ödeme sisteminin enerji harcamasının israf sayılmaması gerektiğini savunur. Bu konuda farklı görüşler vardır ve güncel tüketim için bağımsız ölçümlere bakılmalıdır.

Güçlü ve Zayıf Yönler

İş Kanıtı

• Artıları: Uzun yıllardır ağları güvende tutmuştur. Katılmak için ağın varlığına sahip olmak gerekmez. Uygulaması görece basittir.
• Eksileri: Enerji tüketimi yüksektir. Özel donanım büyük yatırım ister. Hesaplama gereksinimleri arttıkça madencilik havuzları öne çıkabilir ve merkezileşme riski doğabilir.

Hisse Kanıtı

• Artıları: Enerji verimlidir. Katılım için özel donanım gerekmez; Ethereum'un dokümanlarına göre bir doğrulayıcı sıradan bir bilgisayarda çalıştırılabilir. Stake havuzları sayesinde 32 ETH olmadan da katılmak mümkündür.
• Eksileri: İş kanıtına göre daha yeni ve daha az sınanmıştır. Uygulaması daha karmaşıktır. Doğrulayıcıların birden fazla yazılım çalıştırması gerekir.

Stake Etmeden Önce

Hisse kanıtı ağlarında stake etmek ödül getirebilir, ancak kilitli kalma süresi, ceza riski ve sözleşme riskleri taşır. Konuyu ayrıntılı ele alan staking rehberini okumadan işlem yapmayın. Bu iki yöntemin Bitcoin ve Ethereum'a yansımasını görmek için Bitcoin ve Ethereum karşılaştırmasına göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

• ethereum.org: Proof-of-work (PoW)
• ethereum.org: Proof-of-stake (PoS)
• Bitcoin.org: Frequently Asked Questions

Editör Notu

Bu içerik Bitcanlı Editörü tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; yatırım, vergi veya hukuk danışmanlığı değildir. Bitcanlı'nın bu yazıda anılan ağlar veya projelerle ticari bir ortaklığı yoktur ve hiçbirini önermez. Teknik bilgiler 4 Kasım 2026'da kontrol edilen kaynaklara dayanır; ağların kuralları zamanla değişebilir.